Acupunctuur bij Fibromyalgie

Wat is fibromyalgie?

Fibromyalgie is een chronische aandoening die gepaard gaat met spier- en gewrichtspijnen, stijfheid van de spieren, gevoeligheid van de weke weefsels en algemene vermoeidheid. Bij veel patiënten worden ook slaapstoornissen of lichte gevoelens van depressie waargenomen. Acupunctuur bij fibromyalgie kan helpen om deze klachten op een natuurlijke manier te verlichten.

De meest frequent voorkomende pijnlijke zones zijn nek, rug, schouders, bekken en benen, maar ook andere regio’s kunnen pijnlijk of stijf zijn. Vrouwen in de leeftijdscategorie tussen 20 en 50 zijn het meest vatbaar voor het ontwikkelen van Fibromyalgie.

Diagnose en klachten bij fibromyalgie

De diagnose van Fibromyalgie wordt gesteld bij aanwezigheid van specifieke gevoelige pijnpunten, en vermoeidheid.  Sommige bronnen nemen de slaapstoornissen mee op in de basissymptomen van Fibromyalgie

De pijnpunten zijn spontaan gevoelig, of bij druk. Er moeten minstens 11 van de beschreven 18 locaties gevoelig zijn, verspreid over de 4 kwadranten van het lichaam, en de pijn moet aanwezig zijn over een periode van minstens 3 maanden. De pijn is chronisch, maar varieert in locatie en intensiteit. De vermoeidheid neigt eerder naar een algemene uitputting die zelfs de dagdagelijkse taken van de patiënt bemoeilijkt. Dikwijls zien we dat patiënten die Fibromyalgie hebben ook leiden aan CVS ( Chronisch Vermoeidheids Syndroom). Patiënten met Fibromyalgie vertonen een oppervlakkige slaap, vallen meestal wel vlot in slaap maar slapen moeilijk door en voelen zich niet uitgeslapen bij het ontwaken.

Patiënten met Fibromyalgie vertonen dikwijls geassocieerde klachten en symptomen. 

Bij meer dan 70 % van de patiënten kunnen volgende klachten worden vastgesteld:

• Overgevoeligheid aan stress
• Down voelen
• Angsten
• Overgevoeligheid aan geur, lawaai, of andere prikkels
• Slaapstoornissen
• Hoofdpijn, of duizeligheid
• Moeilijk concentreren, gevoel van watten in het hoofd of wazig hoofd (brain fog)

Meer dan 50 % van de patiënten vertonen:

• Prikkelbare darm syndroom (IBS of PBS)
• Vochtophopingen (oedeem)
• Stemmingswisselingen
• Koude extremiteiten
• Wazig zicht of gevoelige ogen, en verminderd zicht ’s nachts (nachtblindheid)

Bij minstens 15 % van de Fibromyalgie patiënten vindt men:

• Rusteloze benen syndroom ( Restless legs )
• Spierkrampen of kortstondige spier samentrekkingen
• Overprikkelbare blaas
• Premenstrueel syndroom

In heel zeldzame gevallen kunnen Fibromyalgie patiënten vervallen in een zware depressie.

Impact op het dagelijkse leven

Gezien de complexiteit en de grote variatie van de geassocieerde symptomen kunnen verschillende Fibromyalgie patiënten zich met uiteenlopende klachtenpatronen presenteren. De impact op het dagelijks functioneren is dan ook sterk verschillend van patiënt tot patiënt, en wordt mee bepaald door:

• De spreiding en de ernst van de pijnen
• De mate van slapeloosheid en vermoeidheid
• Het aantal en de ernst van de geassocieerde klachten
• De emotionele toestand en weerbaarheid van de patiënt
• De constitutie, leeftijd, leef- en eetgewoonten van de patiënt
• Het omgaan van de patiënt met de beperkingen die Fibromyalgie met zich meebrengt
• Het behandelingsschema dat de patiënt volgt ( WG, acupunctuur, Chinese kruiden, psycholoog, massage of manuele therapie met oefeningen, Ademhalings- of relaxatie oefeningen, …  )

Sommige patiënten zijn tijdelijk of langdurig werk onbekwaam, ander werken deeltijds of slagen er in om op termijn terug voltijds te werken. Een goede structuur of planning van de dag met voldoende rustpauzes, voldoende ( aangepaste) beweging of oefeningen helpen sowieso om de dagelijkse activiteiten beter te kunnen uitvoeren.

Fibromyalgie in Westerse Geneeskunde

In Westerse Geneeskunde (WG) wordt  Fibromyalgie dikwijls eerder sceptisch bekeken. Er kan immers geen manifeste fysieke schade worden vastgesteld ( tenzij eventueel een positieve cryptotetanietest ), noch kan de conditie door beeldvorming of labo onderzoek worden bevestigd.  De diagnose wordt gesteld bij uitsluiting van andere ziektesyndromen, en Fibromyalgie wordt gezien als een overkoepelende term voor een verzameling van bepaalde symptomen, die gekoppeld worden aan psychische of mentale problemen. 

Het is echter geen louter psychosomatische stoornis die enkel ‘in het hoofd van de patiënt’ zou bestaan !

Hoe werkt acupunctuur bij fibromyalgie?

De oorzaken van fibromyalgie volgens de Traditionele Chinese Geneeskunde

De belangrijkste oorzaken voor het ontstaan van Fibromyalgie, in termen van Traditionelen Chinese Geneeskunde (TCM of TCG) zijn:

• invasie van Externe Pathogene Factoren, zijnde Damp, Wind, Koude
• emotionele stress
• onregelmatig eetpatroon (maaltijden overslaan, snel eten terwijl doorwerken, laat eten, of eten vlak voor het slapen gaan)
• overmatige fysieke activiteit of te grote werkbelasting

Van de Externe Pathogene Factoren is Damp de belangrijkste. Damp nestelt zich in de ruimte tussen de huid en de spieren en leidt tot zwaartegevoel in de ledematen. Damp kan zich ook verplaatsen naar het hoofd met doffe hoofdpijn of wazig hoofd tot gevolg. Wind geeft aanleiding tot spiercontracties en pijn, en is verantwoordelijk voor de typische verplaatsing van de pijnklachten bij patiënten met Fibromyalgie. Koude geeft een meer intensieve pijn op een meer vaste locatie, en combineert vaak met Damp en Wind.

Emotionele stress door boosheid, schuldgevoel, angst, schaamte, zorgen, triestheid of verdriet leidt tot stagnatie van Qi en kan de spieren beïnvloeden, vooral ter hoogte van nek en schouders. Een overmatige consumptie van vettig voedsel of overmaat aan melkproducten kunnen leiden tot opstapeling van Damp. Overmatige fysieke activiteit of een te vol werkschema kunnen leiden tot Deficiëntie ( een tekort ) van het Niersysteem en dragen zo ook bij tot het ontstaan van Fibromyalgie.

Pathologie of ziektebeeld van Fibromyalgie in TCM

Men maakt een onderscheid tussen Exces (een teveel) en Deficiëntie (een tekort). Tot Exces behoren Damp, Qi stagnatie en Bloed stase. Tot Deficiëntie behoren Deficiëntie van het Miltsysteem of Niersysteem, Yin Deficiëntie en Bloed Deficiëntie

De termen geschreven met hoofdletter, zoals Bloed, Milt, Damp,.. zijn begrippen uit de TCG of TCM, die hoewel ze dezelfde benaming hebben als de organen of begrippen die we in WG kennen, niet dezelfde inhoudelijke waarde hebben. Zo is bloed in WG niet hetzelfde als Bloed in TCM !

Bij de Exces condities is de pijn meestal meer uitgesproken. 

Damp leidt tot een veralgemeende pijn en zwaartegevoel van de spieren, en eventueel doffe hoofdpijn en een wazig hoofd. Dikwijls is de Damp gecombineerd met Wind of Koude.

Qi stagnatie geeft zowel in de spieren als in de gewrichten pijn, met dikwijls een gevoel van distentie of spanning in de spieren. De pijn is meestal meer uitgesproken dan bij Damp. Deze patiënten vertonen meestal ook emotionele of mentale  klachten en dikwijls is er ook prikkelbare darm syndroom.

Bloed stase kan optreden bij een lang bestaande Fibromyalgie en geeft intense stekende pijn in de spieren en gewrichten met ’s nachts een verergering van de pijnklachten.

Bij de Deficiëntie condities is de vermoeidheid meer uitgesproken.

Naast de pijnklachten is er sprake van extreme vermoeidheid, telkens willen gaan liggen, eventueel koude gevoel of juist warmteopwellingen, rillingen, duizeligheid, eventueel prikkelbare darm syndroom.

In bijna alle gevallen van Fibromyalgie gaat het om een gemengde Exces-Deficiëntie toestand.

Behandeling van Fibromyalgie met acupunctuur en Chinese Geneeskunde

Het doel van de behandeling is de evenwichten te herstellen, de Externe Pathogene Factoren te elimineren en de Deficiënte systemen te tonifiëren of ondersteunen. Vaak is ook een ‘ kalmeren van de Shen’ (een tot rust brengen van de geest) aangewezen.

De acupunctuur maakt gebruik van drie insteken:

1. lokale punten en punten in de buurt

De lokale pijnpunten ( = Ashi punten ) komen eigenlijk overeen met de myofasciale pijnknooppunten of triggerpunten. Acupunctuur van deze punten is tegenwoordig ook gekend onder de naam Dry Needling.

Gezien juist deze punten pijnlijk zijn en anderzijds Fibromyalgie patiënten meestal extra gevoelig zijn vraagt uitvoeren van deze Dry Needling bij Fibromyalgie patiënten voldoende techniek en ervaring van de arts acupuncturist. Dry Needling mag nooit echt pijnlijk zijn, en kan zeker niet de enige techniek zijn die toegepast wordt !

Aanprikken van punten in de buurt zorgt voor een spreiding van de Qi lokaal ( dwars op het verloop van de Meridianen ) en dus een vermindering van de pijn.

2. Punten op afstand

Deze punten liggen onder de elleboog bij de bovenarm, respectievelijk onder de knie bij het onderbeen. Deze punten helpen om de Meridianen te openen de Qi te spreiden volgens de lengte as van de Meridianen, om zo de stagnatie van Qi op te heffen en de Externe Pathogene factoren te elimineren.

3. Punten gekozen om de onderliggende conditie te behandelen

Bedoeling is de Damp op te lossen, de flow van Qi te bewerkstelligen, de Shen te kalmeren,  de betrokken orgaansystemen, Qi en Bloed te tonifiëren. Op die manier kunnen niet alleen de geassocieerde klachten mee behandeld worden, maar wordt ook iets aan het basismechanisme gedaan, zodat de patiënt echt kan verbeteren naar de toekomst toe ! 

De formules Chinese kruiden worden op maat gemaakt. Op die manier kunnen voor elke patiënt specifiek de Exces en Deficiëntie condities behandeld worden. 

Behandeling Fibromyalgie: TCM versus WG

Uit de manier waarop acupunctuur en Chinese geneeskunde het syndroom van Fibromyalgie benaderen blijkt dat de behandeling veel globaler is dan in Westerse Geneeskunde (WG). WG bekijkt het meest dominante pijnsymptoom, maakt gebruik van ontstekingsremmers of infiltraties. Eventueel wordt bijkomende medicatie voorzien voor geassocieerde klachten als slapeloosheid, depressief of angstig voelen.

Maar het blijkt een beetje nalopen op de feiten, een verzorgen of oplappen van de op dat moment in het oog springende klachten.  WG is niet gericht en heeft ook niet de middelen om de onderliggende oorzaak mee aan te pakken, zodat er over verloop van jaren geen noemenswaardige verandering optreedt in de algemene conditie van de patiënt.

Meer en meer zien artsen de meerwaarde in van complementaire behandelingswijzen in de behandeling van Fibromyalgie.

• Manuele therapie, massage, myofasciale therapie, spier oefeningen en stretching
• Relaxatie oefeningen
• Ademhalingsoefeningen
• Cognitieve therapie
• En uiteraard acupunctuur en Chinese geneeskunde

Acupunctuur helpt pijn, stijfheid en ontsteking reduceren, maar zorgt ook voor een positieve evolutie over tijd.

Wat kan je verwachten van acupunctuur?

Patiënten met Fibromyalgie weten dat ze een chronische conditie hebben. De klachten zijn van persoon tot persoon ook erg verschillend. Bij sommige patiënten domineren de pijnklachten, bij andere de vermoeidheid of de mentale weerslag.

Bij een eerste consultatie in onze praktijk in Sint-Katelijne-Waver (Mechelen) wordt in een intake gesprek het klachtenpatroon van de patiënt grondig geanalyseerd en wordt een voorstel van aanpak besproken.

Als geschoold westers arts heb ik zicht op de Westerse aanpak en kan ik ook complementaire behandelingen voorschrijven, maar tegelijkertijd kan ik van de voordelen van de Chinese geneeskunde gebruik maken om de patiënt nog beter te ondersteunen en te begeleiden.

De behandeling van Deficiëntie condities vraagt iets meer tijd dan Exces condities maar juist daar is acupunctuur en TCM belangrijk, omdat de behandeling met WG zich immers altijd beperkt tot het exces aspect van de klachten.